Budynek zakupiony w 1826 roku przez gminę Wyry na potrzeby szkoły wymagał remontu. Wyrzanie zwrócili się więc o pomoc do Najczcigodniejszego Księcia i Pana.
Jak podaje Ludwik Musioł w monografii „Wyry Gmina i Parafia” naukę we własnym lokalu szkolnym wyrskie dzieci rozpoczęły w 1823 roku. Wcześniej musiały uczęszczać do szkoły parafialnej w Mikołowie. W archiwum w Pszczynie znajduje się interesująca korespondencja, która rzuca światło na historię pierwszego budynku szkoły, który stał w miejscu dzisiejszego pawilonu handlowego. Wójt Andreas Słomka i radny Woitek Boidoł w imieniu gminy zwrócili się do Pana na Pszczynie. List opatrzony ich podpisami oraz pieczęcią gminy datowany jest na 9 lipca 1830 roku.
Najjaśniejszy Książe
Najczcigodniejszy Książe i Panie!
Społeczność Wyrów niedawno zakupiła we wiosce budynek szkolny za niebagatelną kwotę 490 talarów, który obecnie wymaga gruntownej wymiany dachu.
Społeczność jest tak uwikłana w ten zakup i dwa kolejne nieurodzaje, że nie jest już w stanie zakupić całego gontu i cegły, tak pilnie potrzebnych na dach szkoły. Niżej podpisani członkowie sądu wiejskiego, działając w imieniu społeczności, ośmielają się zatem przedstawić tę najgorętszą prośbę.
Wasza Wysokość, mamy nadzieję, że spełni Pan naszą prośbę, aby przekazać społeczności Wyrów hojną darowiznę w postaci 60 kop gontów od Jego Najjaśniejszej Wysokości na budowę szkoły, a tym samym zabezpieczyć ją przed dalszymi szkodami, na jakie społeczność jest narażona w przypadku przedłużających się burz.
W zamian za łaskę i przychylność Waszej Najjaśniejszej Wysokości oraz spełnienie prośby, społeczność Wyrów wyrazi swoją najszczerszą wdzięczność poprzez niezachwianą lojalność, wytrwałość oraz zaufanie do swego wysokiego pana i dobroczyńcy.
Wyry, 9 lipca 1830 roku
Uniżony wójt Andreas Słomka
Sędzia Woitek Boidoł
Korespondencja przeciągu czterech dni trafiła do adresata. Książę-Pan na Pszczynie już 13 lipca zadekretował następująco:
W sprawie refundacji kosztów budynku szkolnego w Wyrach muszę w pełni poznać szczegóły dotyczące nieruchomości, a także to, kiedy dom został wybudowany i z jakiego powodu został rozdzielony, oraz to, w jaki sposób ustalono zasady tej sprawy, informacje te muszą zostać przekazane mi z pełną wiarą.
H. F. A.
13 lipca 1830 r.
Polecenie skierował do swojej administracji, która miała zweryfikować informacje zawarte w prośbie.
Obecny budynek szkoły został wybudowany 24 lata temu przez nieżyjącego już kamieniarza Witoszka na działce należącej do gospodarza Chwały. Cztery lata temu gmina Wyry kupiła ten dom wraz z ogrodem za 490 talarów i zamierzała go przekształcić w budynek szkolny… Jest w złym stanie, ponieważ w trakcie jego remontu należałoby wymienić 150 gontów. Gmina wnioskuje jednak tylko o 60 gontów i zamierza zebrać resztę z własnych środków.
Saganek
Wyry, 22 lipca 1830 r.
Książe po dwóch dniach wydał dyspozycję warunkowego przekazania darowizny
Kamera ma zwrócić się do gminy Wyry przyznając 60 klepek gontów na pokrycie dachu budynku szkolnego. Gmina ma jednak obowiązek dołożyć się do 60 klepek gontów przekazanych na remont budynku szkolnego.
H. F. A.
Kamintz, 24 lipca 1830 r.
Po kilku dniach uzupełnił swoją decyzję o dodatkowe powinności gminy, przy czym skreślił ostatnią z nich.
Komora ma również zażądać, aby sama gmina Wyry przekazała sześćdziesiąt gontów na pokrycie dachu ich szkoły i pokryła związane z tym koszty.
Gminie polecono podziękować za 60 gontów, dar łaski za remont szkołyi wyrazić swoją wdzięczność poprzez swoje władze.
Heinrich F. Anhalt
Kamnitz, 27 lipca 1830 r.
Tłum. Adam Miera, projektmiera.pl
Gdzie znajdowała się stara szkoła w Wyrach?
Ostatecznie dzięki księciu udało się wyremontować budynek starej szkoły. Miał on wówczas 24 lata i jak podaje Musioł w swojej monografii był jedynym wówczas murowanym budynkiem we wsi. Starsi mieszkańcy pamiętają go bardzo dobrze. Jeszcze w latach 30. XX. wieku był wykorzystywany do celów oświatowych, choć po drugiej stronie stał od ponad 20 lat budynek nowej szkoły (dziś „stare przedszkole”). Po wojnie Henryk Dragańczyk prowadził nim swoje koło plastyczne dla dzieci. Budynek wyburzono w 1974 roku.
H. F. A., kim był Henryk Fryderyk Anhalt-Köthen?
Właściwie to Herzog Heinrich von Anhalt-Köthen, niemiecki książę z dynastii aksańskiej, starego rodu pochodzącego w Saksonii. Władał księstwem pszczyńskim z przerwami do 1830 roku, kiedy po śmierci brata Fryderyka Ferdynanda, musiał przenieść się do Köthen. Nowym panem na Pszczynie został jego młodszy brat Ludwik Anhalt-Köthen. Młody książę, choć plany miał ambitne, przedwcześnie zmarł w 1841 roku. Henryk ponownie przejął rządy aż do 1846 roku.
Wówczas w zamian za roczną rentę w wysokości 30 tys. talarów władzę w Pszczynie Henryk Anhalt-Köthen odstępuje Janowi Henrykowi X Hochbergowi, swojemu siostrzeńcowi. Spośród jego rodzeństwa jedynie siostra Anna Emilia posiadała dzieci.
Nie były to czasy szczęśliwe zarówno dla samego władcy, jak i jego poddanych. Na nim wygasła linia Anhalt-Köthen, a na ludność spadła zaraza tyfusu, cholery i głód.
Franz Krüger, Henryk Fryderyk Anhalt-Köthen, fot. Wikipedia
Dokument źródłowy
Źródło: Archiwum Państwowe w Katowicach, Oddział w Pszczynie, Sygnatura: 12/3115/0/9.8/618, [Wyry: Akta szkolne], data: 1830